Mi euthum yn nes atyn nhw a chanfod, drwy glywed ochneidio tawel, eu bod yn fyw, mewn twymyn – pedwar plentyn, gwraig, a’r hyn a fu unwaith yn ddyn. Mae’n amhosibl mynd i fanylion, digon yw dweud o fewn rhai munudau fy mod i wedi fy amgylchynu gan o leiaf ddau gant o ddrychiolaethau dynol cyffelyb, rhithiau mor erchyll fel na all geiriau eu disgrifio. Roedd y rhan helaethaf o lawer ohonyn nhw yn ffwndro, naill ai oherwydd llwgu neu dwymyn. Mae eu sgechfeydd aflan yn dal i atseinio yn fy nghlustiau, a’u golwg dychrynllyd wedi’i serio ar fy ymennydd.
Geiriau N.M.Cummings, Ustus Heddwch o Gorc, am ei ymweliad â Skibbereen ddiwedd y 1840au.
Y Ddraig Werdd, Rhifyn 1, Hydref 1996.